Genetyka osobowości Nieśmiały czy odważny? Odkryto ponad 1 000 cech charakteru człowieka

Geny czy środowisko? Co z tych dwóch czynników kształtuje człowieka? To pytanie pozostaje otwarte już od dziesięcioleci. Teraz udało się znaleźć odpowiedź dotyczącą osobowości człowieka: to, czy jesteśmy nieśmiali czy odważni, uporządkowani czy raczej chaotyczni, wynika częściowo z naszych genów. Wskazuje na to szeroko zakrojone badanie opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature”. Międzynarodowy zespół badawczy przeanalizował w tym celu materiał genetyczny ponad miliona osób. 

Ponad milion osób, ponad 1 000 śladów w genomie. To, czy jesteśmy nieśmiali czy odważni, uporządkowani czy raczej chaotyczni, wynika częściowo z naszych genów. Wynika to z szeroko zakrojonego badania, w ramach którego zespół naukowców zebrał dane z 46 badań przeprowadzonych na całym świecie. W zależności od badanej cechy w badaniach wzięło udział od 611 000 do 1,14 miliona osób. We wszystkich badaniach pobrano próbki DNA i przeanalizowano pięć znanych cech osobowości z tak zwanego modelu „Big Five”: ekstrawersja (jak bardzo dana osoba jest otwarta i towarzyska), ugodowość (jak bardzo jest przyjazna i taktowną), sumienność (jak bardzo jest uporządkowana i niezawodna), neurotyczność (jak bardzo jest lękliwa lub zrównoważona) oraz otwartość na doświadczenia (jak bardzo jest ciekawa świata i pełna wyobraźni).

W tym celu zespół wykorzystał metodę zwaną genomowym badaniem asocjacyjnym (GWAS). Polega ona na porównaniu genomu bardzo dużej liczby osób i sprawdzeniu, w jakich miejscach pojawiają się różnice związane z daną cechą. W ten sposób zespół zidentyfikował 1 260 miejsc w genomie związanych z osobowością. 824 z nich nie były wcześniej znane.

Nie ma jednak jednego genu, który sprawiałby, że ktoś jest nieśmiały lub odważny. Geny wyjaśniają jedynie niewielką część różnic między ludźmi – w zależności od cechy od 4,8 do 9,3 procent. Reszta zależy od środowiska: od wychowania, kręgu znajomych i doświadczeń życiowych. Jednak połączenie kilku wariantów genetycznych pozwala wiarygodnie odzwierciedlić model Wielkiej Piątki. Na przykład holenderska nastolatka o wysokim poziomie ekstrawersji wykazuje podobne warianty genetyczne jak amerykański emeryt o wysokim poziomie ekstrawersji.

Artykuł przygotowany przez IfADo z Dortmundu

W Instytucie Badań nad Pracą im. Leibniza przy Politechnice w Dortmundzie (IfADo) od 2016 roku prowadzone jest długoterminowe badanie, tzw. Dortmund Vital Study. Uczestniczy w nim około 600 zdrowych osób w wieku od 20 do 70 lat. Uczestnicy dostarczają m.in. próbki włosów, krwi i śliny do analizy genetycznej oraz wypełniają kwestionariusze dotyczące swojej osobowości. Dane z Dortmundu zostały uwzględnione w szeroko zakrojonej analizie.

„Dzięki naszym danym z Dortmundu mogliśmy wnieść swój wkład w tę wielką, globalną układankę” – mówi Erhan Genç, kierujący w IfADo grupą „Neuroimaging and Interindividual Differences”. „Takie badania mogą się powieść tylko wtedy, gdy wiele instytutów na całym świecie współpracuje i dzieli się swoimi danymi”. W sumie w projekcie wzięło udział czterech naukowców z IfADo: Erhan Genç, Patrick Gajewski, Stephan Getzmann i Christoph Fraenz.

Co pokazują wyniki – i jakie kwestie pozostają nadal otwarte

Wcześniejsze badania z zakresu genetyki osobowości były często przedmiotem krytyki, ponieważ nie było jasne, na ile wiarygodne są stwierdzone zależności. Niniejsze badanie poddało tę kwestię systematycznej analizie i dostarcza kilku jednoznacznych wyników. Stwierdzone powiązania między genami a osobowością mają zastosowanie w bardzo podobny sposób w przypadku osób z różnych krajów, zarówno młodych, jak i starszych, niezależnie od tego, czy dana osoba ocenia samą siebie, czy też jest oceniana przez bliską jej osobę. Wskazuje to, że mamy do czynienia z wiarygodnymi, uogólnialnymi zależnościami, a nie z przypadkowym wynikiem pojedynczego badania.

Związki genetyczne cech osobowości w znacznym stopniu różnią się od tych, które są powiązane z wykształceniem, dochodami i zdolnościami poznawczymi. Nie oznacza to jednak, że geny nie odgrywają żadnej roli w przypadku tych innych cech – również na wykształcenie i zdolności poznawcze wpływa wiele czynników genetycznych i środowiskowych. Niemniej jednak warianty genetyczne związane z osobowością, zidentyfikowane w niniejszym badaniu, wykazały jedynie słabe powiązania z tymi cechami lub nie wykazały żadnych wyraźnych powiązań. Ponadto, oprócz czynników genetycznych, decydującą rolę w przebiegu edukacji odgrywają również warunki środowiskowe, takie jak środowisko rodzinne i pochodzenie społeczno-ekonomiczne.