Stworzono największą kolekcję wysokiej jakości genomów nietoperzy Genialny nietoperz: Nietoperze to chyba Europejczycy

Największe jak dotąd połączone badania genomów nietoperzy i skamieniałości wskazują, że nietoperze najprawdopodobniej pojawiły się w Europie około 65 milionów lat temu, a echolokacja i zdolność latania rozwinęły się już na samym początku ewolucji nietoperzy. Wyniki te stanowią podstawę do badań nad niezwykłą długowiecznością i odpornością nietoperzy na choroby.

Nietoperze należą do najbardziej niezwykłych ssaków na Ziemi: są jedynymi ssakami zdolnymi do prawdziwego, aktywnego lotu, a w całkowitej ciemności orientują się i polują wyłącznie za pomocą echolokacji. Ponadto wiele gatunków nietoperzy wykazuje niezwykłą odporność na choroby i osiąga wiek niezwykle wysoki jak na swoje rozmiary. Z ponad 1 500 gatunków występujących na całym świecie nietoperze stanowią jedną piątą wszystkich żyjących ssaków i odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowych ekosystemów poprzez zapylanie roślin, rozsiewanie nasion oraz zjadanie dużych ilości szkodników.

Jednak pomimo ich niezwykłej biologii i znaczenia ekologicznego naukowcy przez dziesięciolecia zastanawiali się nad różnymi kwestiami dotyczącymi ich ewolucji: skąd pochodzą nietoperze? Jakie powiązania pokrewieństwa łączą poszczególne rodziny nietoperzy? Kiedy pojawiła się zdolność latania i echolokacja? I w jaki sposób nietoperze rozwinęły niezwykłe cechy, które odróżniają je od innych ssaków?

Wydaje się, że nietoperze pochodzą z Europy

Teraz badanie dostarcza odpowiedzi na niektóre z tych od dawna otwartych pytań i toruje drogę do zgłębienia kwestii, które pozostają niewyjaśnione. Międzynarodowy zespół składający się ze 137 naukowców z 64 krajów, przy udziale Uniwersytetu w Ulm, przeanalizował próbki genomowe i skamieniałości przy użyciu nowatorskich metod oraz zaktualizował drzewo ewolucyjne nietoperzy. Naukowcom udało się wykazać, że nietoperze – a tym samym zdolność latania u ssaków – najprawdopodobniej wyewoluowały w Europie około 65 milionów lat temu. Wyniki te obalają wcześniejsze hipotezy, które zakładały azjatyckie, afrykańskie lub północnoamerykańskie pochodzenie tej grupy.

„Podejście, które zastosowaliśmy do wspólnego modelowania ewolucji gatunków skamieniałych i żyjących, pozwala osiągnąć to, czego nie są w stanie inne metody: zidentyfikować najstarszą grupę skamieniałych nietoperzy z uwzględnieniem danych genomowych oraz ustalić, kiedy i gdzie pojawiły się nietoperze”, mówi profesor Liliana M. Dávalos z Stony Brook University (Nowy Jork, USA), główna autorka badania.

Największy jak dotąd zbiór wysokiej jakości genomów nietoperzy

Zespół, który współpracował w ramach konsorcjum Bat1K, stworzył największy jak dotąd zbiór wysokiej jakości genomów nietoperzy, obejmujący 103 gatunki i reprezentujący każdą z 21 obecnie uznanych rodzin nietoperzy: od maleńkich nietoperzy trzmielowatych z Tajlandii i Mjanmy, uważanych za najmniejsze ssaki świata, po madagaskarskie nietoperze przyczepne, które za pomocą przyssawek trzymają się gładkich liści. Stworzenie tego zbioru danych wymagało próbek zebranych na przestrzeni dziesięcioleci z całego świata. „Połączyliśmy najnowocześniejsze metody sekwencjonowania DNA i metody komputerowe, aby wygenerować te genomy, porównać je i zidentyfikować zawarte w nich geny”, mówi profesor Michael Hiller z Instytutu Badawczego Senckenberg we Frankfurcie, główny autor. Dane te połączono z danymi dotyczącymi 44 skamieniałości nietoperzy z całego świata w celu odtworzenia ich historii ewolucyjnej.

Nowa klasyfikacja drzewa ewolucyjnego nietoperzy

Pod kierownictwem profesor Simone Sommer z Instytutu Ekologii Ewolucyjnej i Genomiki Ochrony Przyrody Uniwersytetu w Ulm dr Magdalena Meyer i dr Dominik Melville zsekwencjonowali genomy czterech gatunków nietoperzy z rodzaju Rhinolophus. Doktorant Bismark Opoku zebrał odpowiednie próbki w bogatych w gatunki jaskiniach nietoperzy w Ghanie. Trzy z tych gatunków są znane jako nosiciele koronawirusów; ekologia czwartego gatunku (Hipposideros jonesi) jest obecnie badana przez Bismarka Opoku. Następnie główni naukowcy z konsorcjum Bat1K połączyli dane sekwencjonowania, aby na nowo zmapować pochodzenie tych nietoperzy. „Nowe genomy nietoperzy stanowią kamień milowy w ekscytujących badaniach, które zrewolucjonizują nasze rozumienie immunologii, adaptacji i ewolucji” – stwierdziła dr Magdalena Meyer.

Opracowany na potrzeby tego badania zasób genomowy po raz pierwszy zapewnia naukowcom solidne ramy ewolucyjne do analizy genów. Praca ta może ostatecznie wzbogacić również badania na ludziach w dziedzinach starzenia się, odporności i odporności na choroby.

Publikationshinweis: Morales, A.E., Liang, Y., Thomas, W.R. et al. Reference genomes and fossils revise bat family phylogeny and biogeography. Nature 658, 141–152 (2026). https://doi.org/10.1038/s41586-026-11007-3