Badanie: Spożycie orzeszków ziemnych wpływa na profil lipidowy we krwi Czy orzeszki ziemne pomagają osiągnąć zdrowszą masę ciała i zmniejszyć ryzyko cukrzycy typu 2?

Kwasy tłuszczowe zawarte w orzeszkach ziemnych w unikalnym składzie to znacznie więcej niż tylko źródło energii. Naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali molekularny ślad spożywanych orzeszków ziemnych w profilu lipidowym człowieka. Wyniki pokazują, że spożywanie orzeszków ziemnych może w sposób wykazalny wpływać na skład lipidów we krwi, a zmieniony profil lipidowy wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem cukrzycy typu 2.

Niezdrowe nawyki żywieniowe w znacznym stopniu przyczyniają się do globalnego wzrostu częstości występowania otyłości, chorób sercowo-naczyniowych (CSN) oraz cukrzycy typu 2 (T2D). Kluczową rolę w zdrowiu metabolicznym odgrywa jakość tłuszczów spożywczych. Zmniejszenie spożycia kwasów tłuszczowych nasyconych lub zastąpienie ich kwasami nienasyconymi może poprawić poziom lipidów we krwi, zmniejszyć stan zapalny oraz obniżyć ryzyko zachorowań. Podczas gdy tradycyjne profile lipidowe koncentrują się na kluczowych markerach, takich jak cholesterol, zaawansowana lipidomika zapewnia kompleksowy obraz wszystkich tłuszczów krążących we krwi (lipidom) i pozwala wykryć specyficzne zmiany w poszczególnych klasach lipidów.

Orzeszki ziemne charakteryzują się wyjątkowym składem kwasów tłuszczowych

Grupa kwasów tłuszczowych nasyconych jest bardzo zróżnicowana. Należą do niej m.in. bardzo długołańcuchowe kwasy tłuszczowe nasycone, zawierające ponad 20 atomów węgla, tzw. VLCSFA (Very Long Chain Saturated Fatty Acids). W porównaniu z krótszymi nasyconymi kwasami tłuszczowymi wywołują one w organizmie inne reakcje metaboliczne. Orzeszki ziemne – które z botanicznego punktu widzenia należą do roślin strączkowych – są jednym z niewielu produktów spożywczych bogatych w VLCSFA i, w połączeniu z wysoką zawartością kwasów tłuszczowych jednonienasyconych, charakteryzują się wyjątkowym i niepowtarzalnym profilem kwasów tłuszczowych.

Dotychczasowe wyniki prospektywnych badań kohortowych wskazują, że zwiększone spożycie orzeszków ziemnych zmniejsza częstość występowania chorób sercowo-naczyniowych oraz ryzyko śmiertelności. Mechanizmy leżące u podstaw tego zjawiska nie zostały jednak dotychczas wystarczająco zbadane. W szczególności nadal nie jest jasne, w jaki sposób wywołana przez orzeszki ziemne zmiana lipidomiki wpływa na procesy kardiometaboliczne oraz czy zmiany te zapewniają znaczącą ochronę przed chorobami przewlekłymi.

Zintegrowane podejście badawcze gwarantuje precyzję i miarodajność

We współpracy z naukowcami z Uniwersytetu w Barcelonie dr Inés Domínguez-López i prof. Matthias Schulze z Niemieckiego Instytutu Badań nad Żywieniem w Poczdamie-Rehbrücke (DIfE)  zbadali, w jaki sposób spożycie orzeszków ziemnych wpływa na profil lipidów we krwi oraz jak zmiany te oddziałują na ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2 (T2D) i chorobę sercowo-naczyniową (HKE) w zależności od wskaźnika masy ciała (BMI).

W tym celu połączyli dane z dwóch różnych źródeł. Najpierw wykorzystali dane z klinicznego badania interwencyjnego ARISTOTLE, w ramach którego 63 zdrowych osób dorosłych w wieku od 18 do 33 lat przez sześć miesięcy spożywało codziennie albo 25 gramów orzeszków ziemnych prażonych w łupinach, 32 gramy masła orzechowego, albo 32 gramy masła kontrolnego z olejem orzechowym. Dzięki temu zespół mógł obserwować, jak zmieniają się stężenia lipidów we krwi w odpowiedzi na spożycie orzeszków ziemnych.

Następnie połączyli te wyniki z wynikami z kohorty EPIC-Potsdam – szeroko zakrojonego, długoterminowego badania, w ramach którego obserwowano ponad 27 000 osób. W tym celu wykorzystano próbki i dane dotyczące 774 nowych przypadków cukrzycy typu 2 (T2D) oraz 545 nowych przypadków chorób sercowo-naczyniowych (HKE).

Spożycie orzeszków ziemnych pozostawia molekularny ślad w lipidomie

Analiza lipidów we krwi po interwencji dietetycznej przeprowadzona metodą spektrometrii masowej o wysokiej rozdzielczości („Deep Lipidomics”) wykazała 51 wzorców kwasów tłuszczowych w poszczególnych klasach lipidów. Na tej podstawie naukowcy wyodrębnili swego rodzaju specyficzny biologiczny „odcisk palca” w profilu lipidów we krwi, tzw. „Peanut Lipidomic Signature” (PeLS). PeLS charakteryzował się znaczący wzrostem stężenia VLCSFA, w szczególności C24:0 i C22:0. „Nie chodzi tu jedynie o zwykły wzrost poziomu lipidów, ale o złożoną zmianę lipidomiki” – wyjaśnia pierwsza autorka, dr Inés Domínguez-López. VLCSFA są wbudowywane przede wszystkim w określone klasy lipidów, takie jak ceramidy – proces ten jest kontrolowany przez skoordynowaną aktywność określonych enzymów, które wydłużają łańcuchy kwasów tłuszczowych.

Dzięki charakterystyce PeLS odkryliśmy potencjalny marker biologiczny, który łączy jakość tłuszczów spożywczych z parametrami metabolicznymi.

Prof. Matthias Schulze, Deutschen Institut für Ernährungsforschung Potsdam-Rehbrücke (DIfE)

Rola wskaźnika BMI

Aby ustalić, czy zaobserwowane zmiany w stężeniu lipidów są powiązane z występowaniem cukrzycy typu 2 (T2D) i HKE, zespół badawczy wykorzystał próbki i dane z badania EPIC-Potsdam. Stwierdzili oni, że wskaźnik PeLS wiązał się z mniejszym ryzykiem cukrzycy typu 2 (T2D), ale nie z HKE. Naukowcy z DIfE odkryli, że to zmniejszenie ryzyka T2D wynika w dużej mierze z wskaźnika BMI . Domínguez-López podkreśla: „Wskazuje to, że pozytywne skutki metaboliczne tłuszczów zawartych w orzeszkach ziemnych mogą przyczyniać się do utrzymania zdrowszej masy ciała lub stabilizować procesy metaboliczne związane z otyłością”.

Orzeszki ziemne jako element zdrowej diety

Wyniki badań przemawiają za praktyczną i łatwą do wdrożenia strategią żywieniową, ponieważ w przeciwieństwie do wielu drogich „superfoods” orzeszki ziemne są powszechnie dostępnym i niedrogim produktem spożywczym. Określenie konkretnego profilu lipidowego sugeruje, że orzeszki ziemne, jako element zbilansowanej diety, mogą stanowić skuteczną strategię zapobiegania cukrzycy typu 2 oraz poprawy zdrowia metabolicznego.