Zdrowie w miejscu pracy Pracownicy, którzy obawiają się, że zostaną zastąpieni przez sztuczną inteligencję, wykazują gorsze zachowanie w miejscu pracy

Z nowych badań wynika, że pracownicy, którzy obawiają się, iż sztuczna inteligencja zagraża ich zawodowi, częściej zaniedbują obowiązki, podkradają lunch współpracownikom lub wykazują inne zachowania szkodliwe dla miejsca pracy. Dotyczy to zwłaszcza zawodów, w których sztuczna inteligencja może wywrzeć największy wpływ.

W badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Uniwersytetu Stanowego w Waszyngtonie i opublikowanym w czasopiśmie „Occupational Health Science” oceniono wpływ zbliżającego się wdrożenia sztucznej inteligencji na postawy i zachowania pracowników w 18 branżach.

Wyniki badań wskazują, że obawy związane ze sztuczną inteligencją mogą mieć negatywny wpływ na pracowników i przedsiębiorstwa, a pracodawcy powinni zwracać uwagę na to, w jaki sposób omawiają i wdrażają tę technologię, aby zapewnić pracownikom zaangażowanie i wsparcie.

„Zachowania w miejscu pracy, które przynoszą efekt przeciwny do zamierzonego, szkodzą relacjom międzyludzkim w organizacji” – powiedziała Tahira M. Probst, profesor psychologii na WSU Vancouver i główna autorka badania. „Jeśli nie pojawiasz się w pracy, powoduje to dodatkowe obciążenie dla twoich współpracowników. Jeśli podejmujesz działania, które wpływają na twoją zdolność lub zdolność twoich współpracowników do prawidłowego wykonywania pracy, albo jeśli marnujesz zasoby organizacji, może to wyrządzić organizacji wiele potencjalnej szkody – nie tylko w zakresie wyników finansowych, ale także w zakresie jej efektywnego funkcjonowania.”

Badania wykazały, że wraz ze wzrostem wykorzystania technologii opartych na sztucznej inteligencji, takich jak inteligentna robotyka, systemy zautomatyzowane i zarządzanie algorytmiczne, pracownicy mogą odczuwać niepewność co do swoich miejsc pracy. Wynikający z tego stres może prowadzić do wypalenia zawodowego, spadku satysfakcji z pracy i zaangażowania oraz pogorszenia stanu zdrowia fizycznego i psychicznego.

Probst i jej współautorzy chcieli zbadać szerszy problem: co się dzieje, gdy obawy związane ze sztuczną inteligencją sprawiają, że pracownicy zaczynają się martwić, że ich cały zawód stanie się zbędny?

„Jeśli jesteś barmanem, a bar, w którym pracujesz, upada, możesz znaleźć inną pracę jako barman gdzie indziej” – powiedział Probst. „Ten zawód nie zniknie. Nie zawsze tak jest w przypadku zawodów, na które wpływa sztuczna inteligencja. Jeśli na przykład pracujesz jako transkrybent medyczny, gdzie znaczna część kodowania i transkrypcji może być obecnie w pełni zautomatyzowana, to nie jest to sytuacja, w której po zwolnieniu możesz po prostu znaleźć pracę w innej organizacji.”

Naukowcy zbadali wpływ tej niepewności zatrudnienia oraz narażenia branżowego na sztuczną inteligencję — czyli potencjalnego zastąpienia zadań przez sztuczną inteligencję — na dwa zjawiska: wycofanie się z moralności oraz zachowania w miejscu pracy przynoszące skutki odwrotne do zamierzonych. Wykorzystali istniejącą, obiektywną bazę danych dotyczącą ekspozycji na sztuczną inteligencję – indeks AI Industry Exposure – aby zidentyfikować branże narażone na największe potencjalne zakłócenia spowodowane przez sztuczną inteligencję, a następnie przeprowadzili ankietę wśród pracowników z różnych branż na temat ich postaw i zachowań. Pracownicy sektora finansowego i ubezpieczeniowego wykazywali jedne z najwyższych poziomów ekspozycji, podczas gdy pracownicy rolnictwa i leśnictwa – najniższe.

Ogólnie rzecz biorąc, pracownicy, którzy martwili się o przyszłość swojego zawodu, byli bardziej skłonni do moralnego wycofania się z pracy, co oznaczało, że częściej usprawiedliwiali zachowania, które w normalnych okolicznościach uznaliby za niewłaściwe. Z kolei pracownicy ci zgłaszali więcej zachowań szkodliwych dla wydajności, takich jak przeglądanie stron internetowych czy spóźnianie się na zmianę.

„Odłączenie moralne to w zasadzie sposób na usprawiedliwienie niewłaściwego zachowania” – powiedział Probst. „Wiemy, co jest dobre, a co złe. Wiemy, co zgodnie z zasadami organizacji wolno nam robić, a czego nie. Odłączenie moralne to sposób na przedstawienie takiego zachowania jako czegoś dopuszczalnego”.

Efekty te były jednak mniej wyraźne w branżach, w których spodziewano się mniejszych zmian związanych ze sztuczną inteligencją w przyszłości, takich jak leśnictwo i budownictwo, natomiast uległy one wzmocnieniu w branżach takich jak ubezpieczenia i finanse, które są w większym stopniu narażone na zakłócenia spowodowane przez sztuczną inteligencję.

Autorzy badania twierdzą, że gdy pracownicy odczuwają zagrożenie dla swojego zatrudnienia, mogą zacząć postrzegać normy i oczekiwania panujące w miejscu pracy w inny sposób, uzasadniając takie zachowania jak idzenie na skróty lub podkopywanie autorytetu innych jako konieczne do ochrony siebie lub zrekompensowania postrzeganej niesprawiedliwości.

Wśród współautorów Probsta znaleźli się Rebecca Lindgren, doktorantka psychologii na WSU Vancouver, a także naukowcy z Włoch i Belgii.

Artykuł oryginalny: „W cieniu sztucznej inteligencji: jak kontakt branży ze sztuczną inteligencją i niepewność zatrudnienia sprzyjają braku zaangażowania moralnego i zachowaniom w pracy przynoszącym efekty odwrotne do zamierzonych”; Occupational Health Science; DOI:10.1007/s41542-026-00272-3