Prestiżowa nagroda Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za rok 2026 przyznana naukowcom za badania nad optogenetyką

Peter Hegemann, Georg Nagel i Karl Deisseroth otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za rok 2026 za swoje odkrycia dotyczące kanałów jonowych aktywowanych światłem oraz optogenetyki.

Sztokholm/Szwecja – Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2026 została przyznana za optogenetykę – metodę, która pozwala wykazać, w jaki sposób komórki nerwowe kształtują wspomnienia, uczucia i zachowania w żywym mózgu. Peter Hegemann i Georg Nagel odkryli niezwykłe białko, kanałorodopsynę, w jednokomórkowej algi. Karl Deisseroth przekształcił to białko w sterowany światłem przełącznik dla komórek nerwowych. Laureaci położyli podwaliny pod nową erę w neurobiologii.

Nagroda Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2026 została przyznana za optogenetykę — metodę, która pozwala wykazać, w jaki sposób komórki nerwowe kształtują wspomnienia, uczucia i zachowania w żywym mózgu. Peter Hegemann i Georg Nagel odkryli niezwykłe białko, kanałorodopsynę, w jednokomórkowej algi. Karl Deisseroth przekształcił to białko w sterowany światłem przełącznik dla komórek nerwowych. Laureaci położyli podwaliny pod nową erę w neurobiologii.

Sposób, w jaki mózg reguluje uczucia, zachowania i funkcje organizmu, od dawna pozostawał tajemnicą. W XX wieku naukowcy zaczęli badać, które obszary mózgu wpływają na poszczególne funkcje, jednak stosowane metody nie pozwalały im udowodnić związków przyczynowych. Obraz mózgu, jaki stworzyli, przypominał szkicową mapę, pełną znaków zapytania i niewiadomych. Teraz wszystko to się zmienia.

„Optogenetyka stwarza możliwości mapowania mózgu w sposób, o jakim kiedyś mogliśmy tylko marzyć” – mówi Per Svenningsson, przewodniczący Komitetu Noblowskiego ds. Fizjologii lub Medycyny.

Wszystko zaczęło się od ciekawości Petera Hegemanna. Zastanawiał się, w jaki sposób Chlamydomonas, jednokomórkowa alga, jest w stanie płynąć w kierunku źródła światła. Na początku XXI wieku wraz z Georgiem Nagelem odkryli rodopsynę kanałową – białko algowe o wyjątkowych właściwościach, znajdujące się na powierzchni komórki. Gdy białko to zostanie oświetlone światłem niebieskim, otwiera się w nim kanał. Naładowane jony przedostają się wówczas do komórki, wytwarzając impuls elektryczny. Naukowcy odkryli, że niezależnie od tego, do której komórki wprowadzili to białko, komórki te stawały się wrażliwe na światło.

Karl Deisseroth wprowadził gen rodopsyny kanałowej do komórek nerwowych szczurów. Oświetlając komórki niebieskim światłem, udało mu się wywołać sygnał nerwowy. Opisał to przełomowe odkrycie w 2005 roku. Dwa lata później sprawił, że ten sterowany światłem przełącznik dla komórek nerwowych zaczął działać w mózgach żywych myszy.

Ta metoda sterowania sygnałami nerwowymi za pomocą światła nazywa się obecnie optogenetyką i szybko zyskała światowe znaczenie. Dzięki optogenetyce naukowcom udało się odkryć obwody neuronowe odpowiedzialne za konkretne wspomnienia, uczucia i zachowania związane z zaburzeniami neurologicznymi i psychiatrycznymi. W medycynie klinicznej naukowcy wykorzystują tę metodę, próbując przywrócić wzrok osobom z zaburzeniami widzenia.

Optogenetyka zasadniczo zmieniła nasze rozumienie mózgu. Każdy dzień przynosi nowe odkrycia, które pomagają rozwiązać jedną z największych tajemnic ludzkości: jak działa nasz niesamowity mózg.